Chế độ ăn uống “kiêng khem” của bệnh gan mật – tiêu hóa

Chế độ ăn uống “kiêng khem” của bệnh gan mật - tiêu hóa

Có những loại thực phẩm không chỉ tốt cho sức khỏe mà còn hữu ích trong việc ngăn ngừa hình thành sỏi trong mật, giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh sỏi mật.

Chế độ ăn uống “kiêng khem” của bệnh gan mật – tiêu hóa nếu không phù hợp sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh và sẽ rất khó để điều trị tận gốc khi mắc căn bệnh này. Vậy bệnh sỏi gan nên ăn gì và kiêng gì ? Chúng ta sẽ tìm hiểu về bệnh sỏi gan, nguyên nhân, triệu chứng và những thực phẩm nên ăn và không nên ăn khi bị sỏi gan.

Bệnh viêm gan, xơ gan

Chế độ ăn uống “kiêng khem” của bệnh gan mật - tiêu hóa - Ảnh 1

Khi phát hiện bụng trướng hơi thì nên ngưng dùng sữa bò và đường. Trong những người bệnh viêm gan, có một số người có hiện tượng đường trong máu tăng cao và có thể xuất hiện tiểu đường. Cần kiêng cữ các loại thực phẩm nhiều gia vị kích thích, có vị cay (thuộc hành Kim) như tiêu, ớt, hành, tỏi, cà ri, gừng, mù tạt…vì tạng can thuộc hành Mộc, sẽ bị vị cay của hành Kim khắc chế. Đồng thời, các thức ăn có nhiều chất đạm, tính nóng như thịt dê, thịt chó, ba ba, lòng đỏ trứng gà…, các loại đậu hạt có nhiều chất béo như đậu phộng, hạt điều, hạt hướng dương…hoặc các món ăn chiên xào nhiều dầu mở khó tiêu, có nhiều nguyên liệu có tính nóng, cay, chua, mặn, cũng cần nên kiêng cữ.

Ngoài ra, một số thực phẩm có chứa độc tố như măng tre, khoai mì, cà chua còn xanh, khoai tây mọc mầm…cũng gây tổn hại cho gan. Trước bữa cơm, không nên ăn đồ ngọt để tránh ảnh hưởng sự thèm ăn. Nếu phát hiện bị thủy thủng hoặc công năng thận có trở ngại, thì nên hạn chế ăn muối, mỗi ngày lượng muối dùng không quá 4g; lượng nước uống là 1000ml đế bù lượng nước đã tiểu ra ngày hôm trước. Nếu bệnh quá nặng thì phải căn cứ tình hình viêm thận mà xứ lý trước; cần triệt để kiêng cữ thuốc lá, rượu, các thực phẩm quá nhiều chát béo sinh đàm, lạnh. Bệnh xơ gan dễ bị xuất huyết, cho nên tránh ăn những loại thức ăn có độ cứng, dai, khó tiêu hóa, nhất là khi chúng được chiên xào nhiều dầu mỡ. Một số cá biển có chứa chất làm khó đông máu như cá thu, cá ngừ, cá sardin…nếu ăn quá nhiều có thể làm cho người bệnh gan bị xuất huyết.

Để phòng ngừa bụng trướng, muối ăn và lượng nước cũng cần hạn chế. Mỗi ngày dùng muối (kể cả nước mắm, nước chấm, nước tương…) tương đương 3 – 5g, lúc xuất hiện triệu chứng phù thũng và bụng trướng thì cần phải giảm hơn nữa lượng muối ăn và lượng nước, mỗi ngày chỉ dùng khoảng 1000ml nước. Lúc ăn uống theo chế độ giảm lượng muối hoặc cữ muối, cần phải cải thiện cách phối chế thức ăn, có thể dùng nước cà chua có vị chua ngọt để nêm vào thức ăn. Nếu huyết áp lên cao thì phải khống chế lượng chất đạm thu vào. Tuyệt đối không dùng các loại gia vị cay nồng, rượu và thuốc lá; kiêng cữ ăn các thức ăn nhiều chất chua chát và quá nhiều dầu mỡ.

Bệnh viêm tuyến tụy

Chế độ ăn uống “kiêng khem” của bệnh gan mật - tiêu hóa - Ảnh 2

Bệnh viêm tuyến tụy có cấp tính và mãn tính. Thường gặp viêm tụy cấp nhiều hơn. Khi bị viêm tụy cấp tính, việc tiết ra chất dịch tụy để phân giải và tiêu hóa các chất béo và các chất đạm sẽ gặp trở ngại, cho nên người bị bệnh không nên ăn các thức ăn có nhiều chất béo như mỡ động vật, sữa và các chế phẩm từ sữa, lòng đỏ trứng gà, não túy và nội tạng động vật…; các thức ăn giàu đạm như thịt gia súc (dê, bò, heo…), gia cầm (gà, vịt, bồ câu…), tôm, cua, cá… Lượng chất béo nên dùng khoảng 20-25g mỗi ngày. Những thực phẩm dùng hạn chế hoặc kiêng dùng là: Các loại bánh có dầu mỡ, các thức ăn chiên xào, mỡ heo, sữa bột, tương đậu phộng, bơ, thịt mỡ, thịt hộp, lạp xưởng, nội tạng động vật.

Các loại thức ăn có nhiều chất xơ, dễ sinh khí, gây đầy hơi như khoai lang, khoai mì, rau đậu các loại, hành tây, rau hẹ, củ cải, dừa, các loại đậu khô, táo tây chưa chín, mận, các loại trái cây tẩm mật, sôcôla, bánh sữa, cà phê, dấm chua, bột hạt cải, nước có ga, phô mai, trà đậm, kem. Các loại gia vị cay nóng, có thể gây tình trạng nội nhiệt như hành, tỏi, tiêu, ớt, gừng, riềng, hẹ, mù tạt…Hoặc các thức ăn có tính hàn nhiều như rau củ quá tươi, canh chua rau quả, nước dừa, dưa hấu, dưa leo, kem lạnh, nước đá…đều làm tổn hại đến chức năng hoạt động của tỳ vị. Tuyệt đối cữ thuốc lá, rượu.

Bệnh viêm túi mật, sỏi mật

Chế độ ăn uống “kiêng khem” của bệnh gan mật - tiêu hóa - Ảnh 3

Thức ăn có nhiều chất béo có tác dụng thúc đẩy sự co bóp, làm tăng số lần co bóp của túi mật, dẫn tới áp lực trong túi mật tăng cao, túi mật phình ra, làm cho người bệnh viêm mật, sỏi mật bị đau nhiều hơn. Do đó, nên hạn chế chất béo, mỗi ngày chỉ dùng giới hạn từ 20-25g. Sự thay đổi thành phần trong dịch mật, đặc biệt là sự thay đổi hàm lượng muối mật và cholesterol trong dịch mật là nguyên nhân chủ yếu tạo thành sỏi mật. Vì vậy, người bị bệnh túi mật nên lưu ý giám lượng cholesteron trong các loại thực phẩm, mỗi ngày chỉ dùng không quá 200mg. Tham khảo bảng liệt kê một số thực phẩm có chứa cholesterol (từ thấp đến cao) sau đây:

Các thực phẩm có hàm lượng cholesterol > 50mg% (tức trong 100g thực phẩm có chứa hơn 50mg cholesterol) như:

Thực phẩm  (mg) Thực phẩm  (mg)
Não heo 3100 Não bò 2670
Lòng đỏ trứng gà 1790 Trứng gà toàn quả 600
Gan gà 440  Phô mai 406
Bầu dục heo 375 Tim heo 140
Thịt gà hộp 120 Sữa bột toàn phần chưa tách béo 109
Lưỡi bò 108 Dạ dày bò 95
Mỡ heo 95 Thịt bò hộp 85
Thịt gà tây 81 Thịt ngỗng 80
Thịt cừu 78 Thịt vịt 76
Thịt ngựa 75 Thịt bê béo 71
Dăm bông heo 70 Cá chép 70
Heo xay hộp 66 Sườn heo 66
Thịt thỏ 65 Chân giò heo 60
Thịt bò  59 Cá trích 52

                                                                                           (Nguồn: Viện Dinh dưỡng. Bộ Y tế)

Khi túi mật bị viêm, trứng giun và các tổ chức hoại tử khác kết hợp với sắc tố mật có thể tạo thành sỏi mật nhanh chóng. Chất đường ngọt cùng là một trong những nguyên nhân thúc đẩy sự hình thành sỏi mật. Việc phòng ngừa nhiễm giun sán và hạn chế các thức  ăn nhiều chất đường sẽ có tác dụng tích cực để ngăn chặn sự hình thành sỏi mật. Người bị bệnh về mật không nên ăn các thức ăn quá chua như me, xoài sống, khế chua, mơ chua, cóc, giấm…bởi vì vị chua (toan) thuộc hành Mộc, có tính thu liễm, co rút, sẽ làm cho túi mật (thuộc hành Mộc) co lại, gây đau nhiều hơn.

Mỗi khi bệnh phát tác cấp tính, nên tạm thời kiêng ăn 1 – 2 ngày, hoặc chỉ dùng một vài món ăn nhẹ như cháo với lòng trắng trứng gà, canh thịt bò bằm nhuyễn, cháo loãng. Sau khi bệnh giảm bớt thì chỉ ăn những thực phẩm dễ tiêu, nấu loãng nhừ, rồi dần dần dùng đến các thực phẩm hầm nhừ, ít dầu béo. Các loại thực phẩm dùng hạn chế hoặc kiêng dùng là: các loại bánh có dầu mỡ, các thực phẩm chiên xào, mỡ heo, gà, bò, sữa bột chưa tách béo, tương đậu phộng, bơ, thịt mỡ các loại, thịt hộp, lạp xưởng, nội tạng động vật, hành tây, củ cải, dừa, các loại đậu khô, táo tây chưa chín, mận, các loại quả ngâm mật, sôcôla, bánh sữa, tiêu, ớt, tỏi, gừng, cà ri, giấm chua, hạt cải, nước có ga, pho mát, trà đậm, cà phê, kem lạnh, thuốc lá, rượu. 

Bệnh viêm dạ dày cấp tính

Chế độ ăn uống “kiêng khem” của bệnh gan mật - tiêu hóa - Ảnh 4

Trước tiên là cữ ăn 1 ngày, chỉ uống sữa không béo, ít ngọt, cho dạ dày được nghỉ, ít co bóp. Khi bệnh tình đã giảm bớt, có thể dùng thức ăn lỏng như cháo, xúp khoai tây hầm nhừ, ít chất bột đường và ít chất béo. Ăn ít và ăn nhiều lần. Có thể tạm thời ngưng ăn thịt tươi, trứng, đậu tương, đường mía, các loại rau cải, đậu tươi có cọng cứng, nhiều chát xơ già và các loại trái cây cứng. Trước khi bệnh tình chưa chuyển biến tốt hoàn toàn, nên cữ ăn các loại thực phẩm có tính kích thích tăng tiết nhiều acid dịch vị, gây tổn thương cho niêm mạc dạ dày như hành, tỏi, bột hạt cái, tiêu, ớt, giấm tinh, cà phê, nước trà đậm đặc các loại thịt nướng, chiên xào nhiều dầu mỡ, các loại thịt quay, thịt tái, cho đến các loại cải ngâm muối chua, cay, thịt nguội, nem chua, lạp xưởng, thịt hộp. Tuyệt đối không uống các loại rượu, bia. Rượu có nồng độ cồn cao có thể gây xuất huyết dạ dày,

Bệnh nhân viêm dạ dày mãn tính

Chế độ ăn uống “kiêng khem” của bệnh gan mật - tiêu hóa - Ảnh 5

Nên cữ ăn những thực phẩm kích thích, chế biến sẵn (đồ hộp), những thực phẩm có gia vị cay, chua, bột ngọt, thịt nhiều mỡ, trà đậm, cà phê. Cữ tuyệt đối thuốc lá và rượu. Lưu ý không dùng những loại thức ăn có thể sinh ra mùi hôi cơ thể như hành, tỏi, củ cài. Các thức ăn quá nóng, quá mát, hoặc các loại thức ăn kích thích mạnh đều không nên dùng. Nói chung, trong vấn đề ăn uống, người bị viêm loét dạ dày – hành tá tràng nên kiêng ăn hoặc hạn chế tối đa các thức ăn sau:

– Các chất kích thích, các chất táo nhiệt như: rượu, cà phê, ca cao, tiêu, ớt, gừng khô, cà ri, các loại thực phẩm nướng (thịt, cá, rau củ…), các món ăn chiên xào nhiều dầu mỡ.

– Các thức ăn quá mát, lạnh như: Cua, ốc, hàu, nghêu, sò…nên ăn ít hoặc khi ăn cần thêm vài lát gừng tươi để điều hòa.

– Các thực phẩm có thể làm tăng tiết dịch vị như: chanh, cam, quýt (quá chua), mơ, dưa muối, cà chua, giấm ăn…

– Các thức ăn có độ cứng, dai, khó tiêu, nhiều chất xơ như: củ cải già, các loại rau đậu già, các loại rễ cây như măng, khoai môn, khoai mì, rau cần, rau hẹ, các loại quá có nhân cứng… (nếu dùng, chỉ nên lấy nước bỏ cái, hoặc cắt nhỏ, vụn, xay nhuyễn để nấu chín nhừ).

– Các loại thực phẩm ướp quá lạnh hoặc các thức ăn đang nóng sôi: nếu muốn dùng phải để trở về nhiệt độ 25°C – 30°C là tốt nhất.

Nên ăn từng bữa nhỏ, chia nhiều lần trong ngày, để trong dạ dày luôn có thức ăn, ngừa bụng trống sẽ làm tăng tiết dịch vị gây đau xót. Tốt nhất nên ăn thật chậm rãi, nhai thật kỷ thức ăn, vì nước bọt sẽ giúp chữa lành vết loét.

Bệnh tiêu chảy cấp tính

Chế độ ăn uống “kiêng khem” của bệnh gan mật - tiêu hóa - Ảnh 6

Trong lúc bị tiêu chảy nên cữ ăn, chỉ uống bù nước hoặc nước gạo rang để cho ruột được hoàn toàn nghỉ ngơi. Để tránh các kích thích có tính hóa học, tạm thời ngừng sử dụng tất cả những thực phẩm có nhiều xơ thực vật như các loại rễ củ, các loại dưa cứng; cho đến các thực phẩm có chứa chất khí cacbonic như rượu, bia, nước có ga, sô đa, kẹo, bánh, đường mía và các thứ có chất acid hữu cơ và acid béo. Cữ dùng các thứ gia vị cay nóng như tiêu, ớt, tỏi, hành, gừng, các loại có tính kích thích như giấm, cà phê, thuốc lá, rượu và nước trái cây có acid. Các thức ăn phải có độ ấm vừa phải, không dùng các loại thức ăn lạnh; cữ ăn các loại hải sản, thủy sản có tính hàn. Trong giai đoạn mới hồi phục cơ thể cũng không thể tiếp thu toàn bộ chất béo của sữa bò, toàn bộ các chất trong trứng, thịt mỡ và các món ăn có nhiều dầu mỡ và đường.

Bệnh tiêu chảy mãn tính (có tính thối rữa)

Chế độ ăn uống “kiêng khem” của bệnh gan mật - tiêu hóa - Ảnh 7

Trong thời gian phát bệnh, cữ ăn thịt ướp muỗi, thịt hun khói, thịt nguội, thịt hộp và các loại cá có nhiều chất mớ. Cữ ăn các loại thực phẩm chiên xào; sữa bò cũng nên cữ.

Bệnh nhân tiêu chảy mạn tính (có tính lên men)

Chế độ ăn uống “kiêng khem” của bệnh gan mật - tiêu hóa - Ảnh 8

Kiêng cữ các thức ăn chiên xào nhiều dầu mỡ, bơ, sữa bò và các chế phẩm từ sữa bò như phô mai, yaourt, kem… Hạn chế dùng đường, bánh kẹo ngọt. Tất cả các loại thực phẩm như gạo lứt, chế phẩm bột mì, bánh mì đen, khoai tây, khoai môn, đường mía, các loại đậu khô, cho đến các loại rau cải già, rau củ có sợi thô khó tiêu, dễ lên men (như các loại củ cà rốt,  củ dền, khoai lang, củ cải,…) và các loại trái cây, đều không nên ăn. Cần kiêng ăn các món sinh lạnh và nhiều dầu mỡ.

Bệnh táo bón

Chế độ ăn uống “kiêng khem” của bệnh gan mật - tiêu hóa - Ảnh 9

Các loại thịt chậm tiêu hóa tích tồn trong ruột làm chậm sự co bóp, thậm chí chúng biến chất trở nên thối rữa sinh ra các loại sán lãi. Do đó, nên giảm bớt lượng thịt thú vật nuôi, thú rừng, dùng hạn chế một cách thích hợp, cần tránh nhất là các loại thịt nướng. Trứng cũng có thể lên men thối rữa trong ruột già, nên ăn ít. Nên tranh dùng các thứ gia vị có tính cay nóng như tiêu, ớt, tỏi, hành, gừng, các loại có tính kích thích như cà phê, thuốc lá, rượu.

Việc lựa chọn các loại thực phẩm tốt cùng với những thói quen sinh hoạt lành mạnh sẽ giúp hạn chế khả năng hình thành sỏi và giảm nguy cơ mắc sỏi mật hiệu quả.

Nguồn tổng hợp